v Nicotine Schieten vrouwen tekort? 32 GEZOND VITAAL 33 l HUISARTS Jos van Bemmel Onderzoek wijst bij herhaling uit dat een tekst als 'roken is dodelijk' of'roken vermin dert de vruchtbaarheid' op pak jes sigaretten niets oplevert. Er wordt geen sigaret minder om opgestoken. Rokers ergeren zich eerder aan de teksten en gaan uit boosheid misschien nog meer roken. Tabakverslaaf- den gaan ervan uit dat anderen en niet zijzelf de nadelige gevol gen van het roken zullen onder vinden. Bang maken helpt niet. Hun eigen angst afwerend, doen rokers net alsof veel tabaksgerela- teerde ziekten door iets anders worden veroorzaakt. Hart- en vaatziekten, die altijd ontstaan als er maar genoeg jaren wordt geïn haleerd, worden door rokers bij voorkeur toegeschreven aan ande re factoren, zoals: 'Het zit nu een maal in de familie. Iets erfelijks of zo'. Vasculaire dementie, een vreselij ke aandoening waar verpleeghui zen voor een flink deel mee ge vuld zijn, wordt al helemaal niet (h)erkend als ziekte waarvan ro ken toch echt de belangrijkste oor zaak is. Rokers gaan ervan uit dat zij niet getroffen worden. De chronische longaandoening COPD is iets voor mensen uit de kolenmijnen, iets van de rochelen de buurman die in een scootmo- biel zit. Terwijl 50 procent van de rokers COPD ontwikkelt en kans maakt op zo'n scootmobiel. Rokers ontkennen om geen af scheid te hoeven nemen van hun beste vriend, de sigaret. Persoon lijk bang maken helpt al wel beter dan angst kweken in algemene termen. Ik doe dat wel eens door bijvoorbeeld een echo te maken van de dichtslibbende slagaders naar de benen en uit te leggen dat amputatie van een been binnen een paar jaar onontkoombaar zal zijn. Toch lijkt het persoonlijk aan spreken - zonder bangmakerij - op rookgedrag het best te werken. Onze praktijkondersteuners hou den zich al een paar jaar bezig met het hulpprogramma Stoppen met roken (SMR), volgens de richdijn van het Nederlands Huis artsen Genootschap (NHG). De be langrijkste boodschap van deze richtlijn is: onderscheid rokers in degenen die gemotiveerd zijn te stoppen, degenen die stoppen overwegen en degenen die niet gemotiveerd zijn te stoppen. Smeed het ijzer als het heet is en bied, in overleg met de patiënt, hulp door middel van medica menteuze ondersteuning, met bij voorbeeld nicotinevervangende middelen. Nicotinepleisters- en kauwgom als hulpmiddel bij ge motiveerde stoppers draagt zeker bij aan de kans op succes. Helaas voor de nicotinekauwers en -plakkers lees ik in de Journal of Carcinogenesis van afgelopen januari dat niet alleen teer uit de sigaret, maar ook de stof nicotine zelf longkanker kan veroorzaken. Dan maar een nepsigaret, zoals de naar fruit smakende shisha-pen? Helaas, die zijn ook niet ongevaar lijk. Tabletten bupropion dan maar? Of varenidine? Nou, leest u de lijst met bijwerkingen maar eens. Misschien dan toch maar op eigen kracht stoppen? Pim (53), echtgenoot van Ellen de Vries, had pijn aan zijn schouder. Na diverse onderzoe ken via de huisarts bleek hij longkanker met uitzaaiingen in het longvlies te hebben. Zijn prognose was slecht. „Geduren de het ziekteproces hebben we drie keer een second opinion gevraagd", vertelt El len, die in het oosten van het land woont. „Mijn man reageerde heel heftig op zijn eer ste chemokuur. Op aanraden van de long arts zelf hebben we toen een second opi nion aangevraagd bij het Antonie van Leeu wenhoek Ziekenhuis in Amsterdam. Hier liep een nieuwe behandelmethode, waar voor maar enkele patiënten in aanmerking kwamen. Mogelijk was hij een van hen." Tegelijkertijd vroeg het echtpaar een twee de mening van een Belgische arts. „Wij wisten dat in België anders wordt omge gaan met chemo en bestraling. Omdat mijn man een complex ziektebeeld had en zij hier andere ideeën over zouden kunnen hebben, wilden we weten wat men daar over de therapie dacht. Ook dit gebeurde in overleg met de longarts." De behandelend specialist zette alle uitsla gen en foto's van Pim op een cd en hier mee ging het echtpaar De Vries bij de ande re specialisten langs. „Zij bekeken het dos sier en Pim is ter plekke ook nog door deze artsen onderzocht", vertelt Ellen. „Uitein delijk is er een discussie ontstaan over de volgende chemokuur tussen onze eigen longarts en de Belg. Dat resulteerde erin dat in de tweede chemokuur de volgorde van de bestraling en de chemo is omge draaid en bepaalde hoeveelheden van stof fen in de chemokuur zijn aangepast. Mijn man voelde zich toen een stuk minder ziek." Ellen en Pim vroegen om een second opi nion, een mening van een arts over de diag nose of het behandelplan van je eigen arts. Geen mens is onfeilbaar, ook een arts niet. Wie twijfelt over een diagnose of behandelplan, kan er soms goed aan doen een second opinion te vragen. Maar hoe gaat zoiets en wan neer is het zinnig? En wat kan de rol van de huisarts zijn? Poliovirus tegen hersentumor De arts die je consulteert, moet werkzaam zijn op hetzelfde specialisme als de eigen dokter. Een second opinion valt onder de basisverzekering. Het College voor Zorgver zekeringen (CVZ) heeft geen inzicht in hoe vaak een second opinion wordt ge vraagd. Wel weet men dat de meeste se cond opinions plaatsvinden in medisch- specialistische sfeer. Hoeveel second opi nions jaarlijks worden gevraagd is ook bij zorgverzekeraars niet bekend. Zij houden er geen gegevens over bij. „We weten het niet, omdat een second opinion als een nor maal consult wordt gedeclareerd. Wat we wel weten, is dat er door onze klanten best vaak vragen over worden gesteld. Vorig jaar hebben we hier 4.000 keer een vraag over gehad", zegt een woordvoerster van de CZ-groep. „Patiënten hebben recht op een second opi nion", zegt Wilna Wind directeur van de Nederlandse Patiënten Consumenten Fede ratie (NPCF). „Maar het is natuurlijk niet de bedoeling dat je het voor iedere kleinig heid doet. Doe het alleen als je voor een be slissing staat met ingrijpende gevolgen of als je ernstige twijfels hebt. Ook is het niet zaligmakend. Denk er goed over na voordat je eraan begint. Wat bijvoorbeeld als de opi nie van je tweede arts heel anders is? Hoe ga je daarmee om?" Een second opinion is in ieder geval niet de bedoeling als je geen 'klik' hebt met je arts of geen vertrouwen in hem of haar hebt. „Dan kun je beter een andere dokter vragen", zegt Wind. „Als je een second opi nion vraagt, doe het dan ook altijd in over leg met je behandelaar. En kijk goed in je polisvoorwaarden wat wordt vergoed." Huisarts Geert-Jan van Loenen, werkzaam in Hengelo en bestuurslid van de Landelij ke Huisartsen Vereniging (LHV), maakt bijna nooit mee dat patiënten een second opinion vragen over een diagnose van een andere huisarts. Wel komt het voor dat een patiënt onder de hoede van een specialist is en dan een second opinion wil. Dat kan een patiënt zelf regelen, maar volgens Van Loenen kan de huisarts hier ook bij uitstek een rol in spelen. Van Loenen: „Wanneer zo iemand bij zijn huisarts komt, zal deze als eerste de vraag van de patiënt proberen te verhelderen", zegt hij. „Heeft de patiënt twijfels over de behandeling, speelt er on genoegen over de behandelend specialist of zoekt hij bijvoorbeeld naar extra zeker heid? Stel een patiënt heeft prostaatkanker en vraagt zich af of de behandeling die de specialist voorstelt wel de juiste is. Als huis arts hebben wij een overzicht wat er alle maal speelt bij deze patiënt. Daarnaast we ten wij hoe het in een ziekenhuis werkt. Het kan bijvoorbeeld zo zijn dat een pa tiënt denkt dat hij in een ziekenhuis in Am- WAT EN HOE VAN DE SECOND OPINION sterdam beter af is voor zijn behandeling. Wat ik dan kan uit leggen, is dat een team van experts uit 'Amsterdam' waarschijnlijk allang over de schouder van zijn behande lend specialist heeft meegekeken. En dat de behandelend specialist de beoordeling van de patiënt niet alleen heeft gedaan, maar in teamverband." Iets anders waarmee de huisarts zijn pa tiënt kan helpen, is dat hij namens de pa tiënt gaat vragen bij de behandelend specia list hoe het ervoor staat. Wil zijn patiënt dan alsnog een second opinion van een an dere specialist, dan zal de behandelend spe cialist zijn hakken niet in het zand zetten, zo is Van Loenens ervaring. „Als hij de on zekerheid niet weg heeft kunnen nemen, zal hij daar natuurlijk gehoor aan geven." Om een deel van de vraag naar second opi nions en om onnodige verwijzing naar spe cialisten te voorkomen, maakt de LHV zich hard voor het 'meekijkconsult'. De patiënt blijft onder de hoede van de huisarts, maar deze kan - telefonisch of via internet - een beroep doen op een specialist die meekijkt. De vraag van de patiënt wordt beantwoord dankzij de inzet van deze extra expertise. Op die manier kan er vanuit de veilige om geving van de eigen huisartsenpraktijk ge zorgd worden voor meer duidelijkheid over het gevoerde beleid. PSYCHOLOGIE René Diekstra Het gezeur moet nu eindelijk eens ophouden. En met gezeur be doel ik het voort durend hameren op de veron derstelde achterstandspositie van vrouwen. Onlangs weer minister Jet Bussemaker in een nota over emancipatie, die ze naar de Tweede Kamer stuur de. Te veel vrouwen, zo vindt ze, teren op de zak van hun man of partner. Dat is dom, stelt ze. Want als er wordt gescheiden, hebben vrouwen weinig om op te rug te vallen. Het is ook iets om je schuldig over te voelen, meent ze. Want veel vrouwen hebben tegen woordig een goede opleiding, wat de samenleving een flinke duit heeft gekost. Middels deelname aan het arbeidsproces zouden ze die opleiding nuttig moeten ma ken. Wie dat niet doet, schiet schromelijk tekort. Ik ken een hele reeks vrouwen die een goede opleiding hebben en die niet of beperkt aan het ar beidsproces buitenshuis deelne men. Maar ze zijn heel actief en doen bijzonder nuttig werk. Als gezinsmanager, opvoedster, op pas, vrijwilligster of mantelzor gen Moeten deze vrouwen zich schuldig voelen omdat ze niet ook nog een omvangrijke, finan cieel onafhankelijk makende baan hebben? En is opleiding op de eer ste plaats bedoeld om een positie 'op de markt' te veroveren of gaat het ook, en vooral, om persoonlij ke ontwikkeling? Ontwikke ling waarvan anderen, zoals kinderen, de vruchten plukken? Als één vrouw tekort schiet, is het wel de minister zelf. Alvorens ze haar nota de wereld instuurde, had ze moeten laten uitrekenen wat de economische betekenis is van opvoeding, van vrijwilligerswerk, van mantelzor gen. In een rapport uit 2010 schrijft de Pew Foundation, een belangrijke denktank op het ge bied van overheidsbeleid in de VS, dat de opvoeding van en zorg voor kinderen een van de belang rijkste economische activiteiten in de moderne samenleving is. Mi nister; voeg daar de ongetwijfeld grote economisch waarde van vrij willigerswerk en mantelzorg bij, reken dan uit wat voor bijdrage de doorsnee niet-buitenshuis wer kende vrouw economisch levert, vergelijk dat met de bijdrage van de buitenhuiswerkende vrouw en trek dan pas uw grote mond open. Die rekensom hebt u niet gemaakt. U bent ook niet inge gaan op de vraag of buitenshuis werken van de vrouw de kans op echtscheiding doet toenemen. Daarover is het laatste woord nog niet gezegd. Maar de beschikbare gegevens suggereren dat naarma te een vrouw meer verdient en een hogere opleiding heeft - voor al als beide die van hun partner overtreffen - het risico op echt scheiding toeneemt. En, even treurig, geen Kamerlid heeft u over deze kwesties ondervraagd. Terwijl dat toch allemaal buitens huiswerkenden met een goede op leiding zijn. Nogmaals, over te kortschieten gesproken. Een second opinion doe je door Moniek Hüsken illustratie Censuur BN DESTEM DINSDAG 4 JUNI 2013 Vaccin voorkomt terugval na afkicken van heroïneverslaving Amerikaanse wetenschappers heb ben een vaccin ontwikkeld dat (bij ratten) in staat is terugval na succes vol afkicken van heroïne te voorko men. Het vaccin vangt zowel heroïne als de afbraakproducten 6-acetylmor- fine en morfine op, waardoor deze de hersenen niet kunnen bereiken. http://bit.ly/ZKhDRX Ziek door negatief nieuws Net zoals mensen soms opknappen als zij denken dat ze een medicijn krijgen (placebo-effect), kunnen mensen ook klachten ervaren na het horen van een bericht dat iets moge lijk slecht voor de gezondheid is: het nocebo-effect. Dat laatste is onder meer het geval bij berichten over de schadelijkheid van elektromagneti sche straling, tonen Britse onderzoe kers aan. Personen die een film over schadelijke effecten van mobiele tele foons te zien kregen, gaven hierna vaker aan symptomen te voelen als zij (zogenaamd) werden blootge steld aan elektromagnetische stra ling dan personen die een film zagen die stelde dat mobiele telefoons en wifi veilig zijn. http://bit.ly/165sZEx Aanleg voor postnatale depressie Bij vrouwen die na de bevalling een postnatale depressie ontwikkelen, is in de periode daarvoor de activiteit van twee genen in de hippocampus (tijdelijk) onderdrukt, melden Ameri kaanse onderzoekers. De hippocam pus is een hersendeel dat betrokken is bij het regelen van de gemoedstoe stand. De ontdekking maakt het wel licht mogelijk na te gaan welke foto Thinkstock zwangeren een verhoogde kans heb ben na de bevalling een postnatale depressie te ontwikkelen. http://bit.ly/18kocQT Slimme medicijndoos stuurt sms Een slimme medicijnverpakking helpt mensen die dagelijks medicij nen moeten innemen om dit trouw te doen. De verpakking stuurt per sms een herinnering naar de patiënt als de verpakking niet op vooraf inge stelde tijdstippen is opengemaakt. Een proef bij 161 diabetespatiënten laat zien dat dit de therapietrouw verbetert, ook op lange termijn. http://bit.ly/1 OAOnOJ Het poliovirus, wereldwijd bijna uit geroeid, heeft ook een nuttige kant. Het is in staat de meest voorkomen de vorm van hersentumoren (glio- blastoom) effectief te vernietigen. De eerste proeven met toedienen van verzwakt poliovirus aan vijf pa tiënten met een glioblastoom is rede lijk gunstig verlopen. De therapie is veilig en bij drie van de vijf bleef de tumor na de behandeling langer weg dan bij alle bestaande therapieën. http://bit.ly/10oPbp8 Meeroken maakt kinderen agressiever Kinderen die opgroeien in een omge ving waarin wordt gerookt, zijn op 10-jarige leeftijd agressiever en to nen meer anti-sociaal gedrag dan kin deren die opgroeien in een rookvrije omgeving. Dit concluderen Canade se onderzoekers uit gegevens van 2.000 kinderen. Voortdurende bloot stelling aan rook verstoort de ont wikkeling van de hersenen. http://bit.ly/10SzEB2 niet voor een kleinigheid Van een second opinion is sprake als je hiervoor een verwijzing hebt (van spe cialist of huisarts), de twee de mening betrekking heeft op je geneeskundige zorg en je met de second opinion terugkeert naar je eigen behandelaar. De Nederlandse Patiënten Consumenten Federatie (NPCF) heeft in samenwer king met de huisartsen en specialisten een model overeenkomst arts-patiënt gemaakt. Enkele hoofdpun ten hieruit: Bepreek je voornemen voor een second opinion al tijd eerst met je behande laar. Hij kan je verwijzen naar een andere arts. Be denk dat behandelaars dit gewend zijn en voel je niet beschroomd. Je komt met de uitslag van de second opinion ook weer bij terug bij je behandelaar. Je kunt je twijfels ook be spreken met je huisarts. Hij kan kijken of hij verdui delijking kan aanbrengen voor jou. Ook kan hij jou, als de behandelend specia list geen verwijzing af wil geven voor een andere spe cialist, die verwijzing ge ven. Neem contact op met je zorgverzekeraar en infor meer of de second opinion wordt vergoed. reageren? gezondheid@depersdienst.nl René Diekstra is professor in de psychologie.

Kranten

BN - De Stem | 2013 | | pagina 32